Alied Kammenga

Ken je dat gevoel? Dat je verschrompelt door de woorden van een ander? Of dat je ineen krimpt van schaamte over iets waarover je niet hoeft te schamen?

Ik werk met mensen in organisaties en het vernederende gedrag van een baas of een collega kan verstrekkende gevolgen hebben.

De #metoo-beweging bracht eind 2017 zaken aan het licht die we diep in ons wel wisten: macht doet rare dingen. Een big boss in de filmindustrie van Hollywood behandelde vrouwen als voorwerpen. Hij hield ze een worst voor. Misschien wel letterlijk. Als-jij-dit-doet-voor-mij-dan-krijg-jij-misschien-iets-van-mij.

Het startpunt van #metoo stond ver van mij. ‘Een paar gefrustreerde actrices in Hollywood die de big boss aan het kruis willen nagelen’, dacht ik toen. Maar als je goed om je heen kijkt, is het overal.

Iemand die macht heeft, neemt (en krijgt) veel ruimte. Niemand die dat corrigeert en degene die daar wel iets van zegt, wordt kapotgedrukt. En dan zijn er ook nog de mensen die genieten van de mensen die kapotgedrukt worden. De meepraters, de meelifters, de slijmballen, de doodtrappers, de lijkenpikkers. Het gedrag van de machtige wordt de norm en men kopieert dat om ook machtig te kunnen zijn. Het is het gepeste kind dat zelf een pestkop wordt. Als je doorkrijgt hoe het werkt, kun je maar beter meedoen voordat je zelf wordt verschrompeld. Dat is overleven.

The master’s tools will never dismantle the master’s house, zei Audre Lorde ooit eens. Als je de machtsstructuur wilt doorbreken kan je dat niet met dezelfde soort mensen doen. Het helpt niet om een mannenbolwerk te doorbreken met meer vrouwen aan de top. Of een vrouwenbolwerk met meer mannen. Het gaat niet om gender, geboorteplaats, uiterlijk of leeftijd. Het gaat om mensen met een rechte rug. En om het groeperen van de rechterugmensen.

Een persoon wordt niet gehoord. Een paar personen ook niet. Onder druk pas je je gedrag en je geweten aan of verlaat je de tent. ‘Onder druk wordt alles vloeibaar,’ leerde ik een keer van iemand die met gas werkte. Hij doelde op het gas maar ik dacht vaak aan die zin als ik merkte dat ik bezweek onder de druk van buitenaf. Het is mij nooit gelukt om een fulltime rechterugmens te zijn.

Mensen die lang bij een organisatie werken, zijn niet de aangewezen personen om gedragscultuur te veranderen. Voor het doorbreken van een foute cultuur moeten een aantal nieuwe rechterugmensen gaan slopen. Het heilige huis neerhalen met een sloophamer, krachtige machines en een grote ijzeren kogel. Eerst het puin afvoeren en de grond saneren voordat er op een nieuwe fundering gebouwd kan worden. Terug naar de tekentafel: hoe gaan we met elkaar om? En hoe gaan we met onze klanten, leveranciers, concurrenten en maatschappelijke omgeving om? Hoe spreken we elkaar daarop aan? En, heel belangrijk, wat doen we met iemand die de grens van goed naar fout overschrijdt?

Duizenden wetten en gedragsregels beschermen mij niet tegen die ene bullebak. Honderden vertrouwenspersonen lossen het-succes-gaat-voor-menselijkheid-syndroom niet op.

Zwijg jij omdat je bang bent voor de gevolgen van het spreken? Lach jij mee omdat je niet uitgelachen wilt worden? Foeter je mee omdat je ooit hebt geleerd dat er geluisterd wordt naar degene die het hardste schreeuwt? Wacht jij totdat iemand aan de schandpaal is genageld voordat jij je verhaal durft te vertellen?

Hoor jezelf, wees oprecht naar jezelf. Als je weet waar je bang voor bent dan leer je je overlevingsmechanisme kennen.

Ik geloof in de kracht van zelf. Empowerment. Ik heb er nog geen goed Nederlands woord voor gevonden maar het is zo iets als de kracht van zelfbewust-zijn. Ieders weerstand is uniek. Ieders weerstand heeft een eigen persoonlijke bron. Ieders weerstand voelt anders en uit zich anders.

Niemand is een fulltime held. Ook de bullebak niet.