Alied Kammenga

Het originele artikel staat op de website van RTV Drenthe.

In Drenthe zijn afgelopen jaar meerdere vrouwen door hun (ex-) partner om het leven gebracht. Femicide is een term die steeds vaker opduikt, maar wat houdt het precies in? En waarom is het belangrijk om de signalen te herkennen?

Femicide betekent letterlijk vrouwenmoord. Het is moord op een vrouw, vaak gepleegd door een (ex-)partner, vanwege controle of een gevoel van vernedering. “Elk jaar worden tientallen vrouwen in Nederland het slachtoffer van hun (ex-)partner, en de cijfers zijn schrijnend: maar liefst 60 procent van alle vrouwenmoorden wordt gepleegd door iemand met wie ze een relatie hebben of hebben gehad. Bij mannen ligt dat percentage op slechts 4 procent”, vertelt Debby Homans, persofficier van justitie.

Wat femicide extra wrang maakt, is dat de opbouw vaak herkenbaar is. Het gaat niet om een plotselinge uitbarsting, maar om een proces dat vaak al in eerdere relaties van de dader begint. Controle, dwang, jaloezie en geweld bouwen zich op en leiden uiteindelijk tot een ramp.

Meerdere Drentse zaken in één jaar
Meerdere Drentse vrouwen werden afgelopen jaar gedood door toedoen van hun (ex-)partner. De meest recente zaak was in oktober, bij een familie uit Schoonebeek. Bij een kinderopvang in Hardenberg werd de Schoonebeekse Tonnie (53) doodgestoken door haar ex, die niet kon accepteren dat de relatie voorbij was.

Eerder dit jaar werd een vrouw van 50 in de Asser wijk Marsdijk vermoord, en enkele weken daarna vond een dodelijk incident plaats bij een kantoorpand in Assen. Ook de zaak in Nieuwediep laat diepe sporen na. Sandra, uitbater van een wereldrestaurant in Groningen, werd in mei omgebracht door haar partner, die daarna zelfmoord pleegde.

De moeder van het slachtoffer in Nieuwediep is Marian Stoppelenburg. Zij vertelt hoe de relatie razendsnel ging, een mogelijk signaal van femicide. “Hij trok bijna meteen bij haar in. Drie maanden later was ze zwanger en droeg ze al een trouwring. Als ik toen geweten had van kenmerken van zulke relaties, had ik wellicht andere dingen gedaan.” Achteraf bleek er een patroon van controle en geweld in de relatie. Marian en anderen in Sandra’s omgeving probeerden haar te waarschuwen, maar zonder succes. “Ze was een sterke vrouw, koppig ook, en ze liet niemand binnen.”

Zichtbaar patroon
Bij femicide is er vaak een patroon zichtbaar. In veel gevallen begint het met een relatie die snel en intens van start gaat. “Alles lijkt perfect: de man is attent, gul en lijkt smoorverliefd. Maar al snel slaat de sfeer om. Er ontstaan regels over waar de vrouw heen mag, wie ze mag spreken en zelfs waar ze haar geld aan uitgeeft. Overtredingen worden bestraft, soms met woorden, soms met geweld”, legt persofficier Homans uit.

Wanneer de controle lijkt weg te glippen bijvoorbeeld door een relatiebreuk volgt vaak een escalatie. De dader probeert de grip terug te krijgen door stalking of dreigementen. Dat is het moment waarop de situatie levensgevaarlijk wordt. De frustratie van de dader groeit en donkere gedachten over wraak of moord nemen de overhand.

Hulpverleners en politie zien dit patroon keer op keer terug, maar toch blijven de signalen vaak onopgemerkt. Familie en vrienden herkennen de jaloezie, agressie en dwang soms wel, maar weten niet hoe te handelen.

Schaamte
Homans: “Het probleem bij femicide is dat slachtoffers vaak te bang zijn om hulp te zoeken. Angst voor schaamte en isolatie spelen een grote rol. Daarom is het belangrijk dat mensen in de omgeving alert zijn.”

Kenmerken zoals extreme jaloezie, controle, agressie en stalking zijn signalen die serieus genomen moeten worden. Veel vrouwen in deze situaties zien zelf geen uitweg. Familie, vrienden of buren kunnen dan een sleutelrol spelen door melding te maken bij Veilig Thuis of een andere hulporganisatie. “Hoe eerder er wordt ingegrepen, hoe beter.”

Meer aandacht
Femicide is geen nieuw fenomeen, maar de aandacht ervoor groeit. “Vroeger werden deze zaken vaak afgedaan als familiedrama’s of relatieproblemen die uit de hand liepen. Tegenwoordig wordt steeds duidelijker benoemd dat het om moord op vrouwen gaat”, zegt Homans.

Het Openbaar Ministerie hoop dat die erkenning leidt tot meer actie. Daarom houden ze sinds januari dit jaar cijfers bij, niet specifiek over femicide, maar van alle zaken waar een vrouw het slachtoffer is van geweld. “Dat doen we om het probleem beter in kaart te brengen en duidelijk te maken wat het probleem is. Door signalen vroeg te herkennen en hulpverlening in te schakelen, kan mogelijk worden voorkomen dat een vrouw de prijs betaalt met haar leven”, aldus Homans.

“Het blijft belangrijk dat we als samenleving ons hier bewust van zijn. Als politie en justitie erbij komen, is het meestal al te laat. Daarom doen we een oproep aan iedereen: trek aan de bel als je vermoedt dat een vrouw in gevaar is.”

ZOEK JE HULP?

Als je hulp zoekt of vermoedt dat iemand slachtoffer is van huiselijk geweld vind je meer informatie op deze website van de politie. Je kan terecht bij Veilig Thuis. Het gratis telefoonnummer 0800-2000 is altijd bereikbaar. Tijdens kantooruren kan je chatten met een medewerker, via veiligthuis.nl. Bij direct gevaar: bel 112. Praten over zelfdoding kan bij de hulp- en preventielijn 0800-0113 (113.nl).

Lees hier het originele artikel: RTV Drenthe 3 december 2024